Het Zijnsluik – Tessa Kieboom

Het Zijnsluik geeft goed de Zijnskenmerken weer van het hoogbegaafde kind. In veel wetenschappelijke modellen ligt de nadruk vooral op de cognitieve elementen van hoogbegaafdheid. Maar wetenschappers en psychologen zijn er inmiddels gelukkig van overtuigd dat er ook sprake is van bepaalde overeenkomstige persoonlijkheidseigenschappen (de Zijnskenmerken) bij hoogbegaafden. Prof. dr. Kieboom, vat deze kenmerken naast het cognitieve luik samen in ‘het zijnsluik’.  Zij stelt dat hoogbegaafde kinderen allemaal individuen zijn met een eigen identiteit en kenmerken, die ook bij kinderen met een ‘normale’ ontwikkeling kunnen voorkomen. Hoogbegaafde kinderen vragen echter in dat opzicht een andere aanpak.
Het Zijnsluik bevat vier bijzondere Zijnskenmerken, zoals weergegeven in onderstaand schema.

 

Zijnsluik Rechtvaardigheidsgevoel

Voor hoogbegaafde kinderen zijn regels en gemaakte afspraken erg belangrijk. Wat dat betreft is er op dit gebied veel raakvlak met autisme. Dit raakvlak, één van de Zijnskenmerken, leidt daarom vaak tot misdiagnoses.
Ook gemaakte beloftes zijn erg belangrijk. Als deze verbroken worden zonder goede reden leidt dat tot veel discussie en gezeur. Het is dus als opvoeder van groot belang dat de reden van het verbreken op een duidelijke en volwassen manier wordt uitgelegd. Het rechtvaardigheidsgevoel komt ook tot uiting in idealisme. Hoogbegaafde kinderen zijn vaak erg begaan met onrechtvaardige wereldgebeurtenissen of rampen (zoals aardbevingen, bedreigde diersoorten en armoede)

Hoogbegaafde kinderen gaan vaak erg op in zaken die ze niet “juist” en “logisch” vinden. Ze durven wel eens iets te snel hun oordeel klaar te hebben, en nemen het vaak op voor zwakkeren, en mensen of toestanden die ze als behartigenswaardig beschouwen.

Valkuilen van rechtvaardigheidsgevoel is dat hoogbegaafden zich verliezen in een verloren zaak, overkomen als eeuwige dwarsligger en gebruikt worden als sociale stormram.
Let erop dat niet iedereen je kind voor zijn/haar kar gaat spannen om de kolen uit het vuur te halen. Toon ook begrip voor de pijn van het kind dat iets onrechtvaardig vindt, waar anderen misschien hun schouders voor ophalen. De pijn is immers, voor dat kind, een realiteit. Het begrip wordt groter door bestudering van de Zijnskenmerken, van het Zijnsluik.

 

Hooggevoeligheid

De hooggevoeligheid van een kind kan op verschillende manieren tot uiting komen, maar leidt vaak tot grote angsten. Hoogbegaafde kinderen zijn vaak banger en ongeruster dan andere kinderen. Ze zijn zich er sterk van bewust wat er zou kunnen gebeuren. Een hooggevoelig kind maakt ook al snel van een mug een olifant of neemt een kleine afwijzing als heel zwaar op. Let op dat deze hooggevoeligheid niet verward wordt met ‘jonger’ of ‘ouder’ zijn op sociaal-emotioneel vlak. Het is gewoon anders.

 

Kritische instelling

Hoogbegaafde kinderen zijn erg opmerkzaam en plaatsen overal een kritische noot bij. Probleem hierbij is echter dat ze ook erg strikt kunnen zijn en dat hun interpretatie van situaties onomkeerbaar zijn. Heeft de leerkracht op de eerste dag van het nieuwe schooljaar een situatie ‘verkeerd’ afgehandeld, dan wordt dit door een hoogbegaafd kind niet vergeten en kan de leerkracht de rest van het schooljaar niets meer goed doen. In de ‘strijd’ die hierop volgt zal de leerling zich heel zelden gewonnen geven. Het zou voor een hoogbegaafd kind goed zijn om te leren zwijgen op bepaalde momenten. Verder zijn hoogbegaafde kinderen pijnlijk eerlijk. Ook hier moeten ze leren dat ze niet botweg alles kunnen zeggen en dat het vaak beter is om iets mooier te verpakken dan dat het is.

 

Perfectionisme – faalangst

Het perfectionisme is onlosmakelijk verbonden aan hoogbegaafdheid. In dit geval wordt met perfectionisme bedoeld de hoge doelstellingen die hoogbegaafden bij zichzelf neerleggen. Deze hoge zelfopgelegde norm kan leiden tot faalangst en vluchtgedrag. Ze willen bepaalde dingen ineens helemaal niet meer doen of geven voortijdig op (denk aan de kleuter in de klas die niet wil kleuren of schilderen, omdat hij nooit een tekening kan maken die echt op zijn vader lijkt)

Perfectionisme bij een hoogbegaafd kind betekent dat de (te) lat hoog gelegd wordt. Het is een uitdaging voor opvoeders de kinderen te helpen hun doelen realistisch te leggen, zonder daarom het vertrouwen van het kind te verliezen.

Valkuilen van perfectionisme zijn blokkering of uitstelgedrag (“het is toch nooit zoals ik het wil), workaholic gedrag (alles moet perfect zijn, ik werk er toch genoeg voor) en verlies van het vertrouwen in volwassenen (“waarom vindt de juf dat goed, je ziet toch zo dat deze tekening in niets lijkt op het echte voorwerp?)

Naast het Zijnsluik is er ook het cognitieve- en sinds kort het mentale luik.

Wil jij meer weten over hoogbegaafdheid en op de hoogte blijven? Schrijf je dan HIER in.

Ik wil meer weten