Executieve functies en hoogbegaafdheid

september 19, 2019 11:32 am | Gepubliceerd door | Reageer op dit bericht

Je hoort het steeds meer wanneer hoogbegaafde kinderen niet goed functioneren in de klas dat het aan de executieve functies ligt. Het is ook mogelijk dat jouw kind bijvoorbeeld niet start met een opdracht doordat een opdracht niet duidelijk is, dat de motivatie ontbreekt. Of dat jouw kind bang is om het fout te doen en dan kan je maar beter niet beginnen. Maar hierover later meer. Wat zijn dat nu eigenlijk executieve functies?

Executieve functies

Bij de term executieve functies dachten we of denken sommige nog steeds, aan mannen en vrouwen strak in het pak, met leren koffertjes in de vergaderkamer. Nu wordt deze term gebruikt bij het bespreken van het omgaan met de vele taken tijdens school- en vrije tijd.

Executieve functies vormen, simpel gesteld, het managementsysteem van onze hersenen. Deze mentale functies helpen je om structuur aan te brengen in het uitvoeren van de vele taken die bij het dagelijks leven horen. Ze ondersteunen je bijvoorbeeld bij het nemen van beslissingen, organiseren en plannen. Maar ook bij het monitoren van prestaties en het kiezen van het juiste moment om ergens mee te beginnen, te stoppen of een stapje bij te zetten. Executieve functies zijn dus verantwoordelijk voor het reguleren van je gedachten, emoties en gedrag.

 

Dirigent van het brein

Je zou executieve functies kunnen vergelijken met de rol van een dirigent in een orkest. De dirigent leidt, stuurt en combineert de diverse leden van het orkest. Hij geeft aanwijzingen, zodat de muzikanten weten wanneer ze moeten beginnen met spelen, hoe snel of langzaam ze moeten spelen, hoe hard of zacht, en wanneer ze moeten stoppen. Zonder de dirigent zou de muziek een stuk minder mooi en rommelig klinken.

 

Onderzoekers zijn het erover eens dat het overkoepelende concept van de executieve functies het proces is van ‘betekenisvol, doelgericht en toekomst georiënteerd gedrag’.  Er is echter minder overeenkomst over de deelprocessen van deze vaardigheden.

Koude en warme executieve functies

De executieve functies kun je onderverdelen in ‘koude’ en ‘warme’ vaardigheden:

De ‘koude’ executieve functies hebben betrekking op het gebruik van bepaalde denkvaardigheden waarmee je doelen kiest en realiseert of waarmee je oplossingen voor problemen bedenkt.  Bijvoorbeeld: plannen, organiseren, timemanagement, werkgeheugen en metacognitie. Geen idee hoe dat bij jou is, maar bij plannen, organiseren en timemanagement  heb ik best nog wel wat te leren. Deze week heb ik al een paar keer mijn to-do-list doorgeschoven en soms gebeurt het dat ik heel veel andere dingen doe dan de geplande taak waar ik tegenop zie.

  • Werkgeheugen: informatie in je geheugen houden bij het uitvoeren van complexe taken.
  • Planning/prioritering: een plan maken om een doel te bereiken en beslissen waar je je aandacht op moet richten
  • Organisatie: informatie en materialen ordenen volgens een bepaald systeem
  • Timemanagement: tijd inschatten, verdelen en deadlines halen.
  • Metacognitie: een stapje terug doen om jezelf en de situatie te overzien en te evalueren.

De ‘warme’ executieve functies hebben betrekking op het gebruik van vaardigheden die je gedrag aansturen of aanpassen. Bijvoorbeeld: reactie-inhibitie, emotieregulatie en volgehouden aandacht. Maar ook taakinitiatie, flexibiliteit en doelgericht doorzettingsvermogen. Het gedrag ligt natuurlijk enerzijds bij jezelf, maar gedrag is ook een reactie op gedrag van een ander en de omstandigheden.

  • Reactie-inhibitie: nadenken voordat je iets doet, waardoor je de tijd krijgt om een situatie te beoordelen en na te gaan hoe het je gedrag beïnvloed
  • Emotieregulatie: emoties reguleren om doelen te behalen of gedrag te controleren en te sturen
  • Volgehouden aandacht: aandachtig blijven, ondanks afleiding, vermoeidheid of verveling
  • Taakinitiatie: op tijd en efficiënt aan een taak beginnen.
  • Doelgericht doorzettingsvermogen doelen formuleren en realiseren zonder je te laten afleiden of afschrikken door andere behoeften of tegengestelde belangen
  • Flexibiliteit: flexibel omgaan met veranderingen en tegenslag of met nieuwe informatie of gemaakte fouten

Trainen

Het trainen van executieve vaardigheden kan door de denkvaardigheden intensief en adaptief te trainen of door juist sterke vaardigheden in te zetten om te compenseren door strategietraining. Hierbij is het natuurlijk belangrijk dat jouw kind leert waarom, wanneer en hoe de strategie ingezet kan worden. Een derde manier om de executieve functies te trainen is een combinatie van een vaardigheids- en strategietraining (van der Donk, Hiemstra-beernink, & Tjeenk-kalff, 2015).

Het verbeteren van de executieve functies kan ook door buitenschoolse activiteiten zoals ‘martial arts’, mindfulness, sport en muziekonderwijs. De grootste uitdaging hierbij is om het voor elkaar te krijgen dat er een transfer is naar de dagelijkse praktijk, dat je kind het geleerde leert toepassen.

Word vervolgd

Wil jij hier meer over weten, schrijf je dan HIER in zodat je door kan geven waar jij meer over wilt weten.

Ja, ik wil meer weten

Heb jij ervaren dat je kind beter werd in executieve vaardigheden door buitenschoolse vaardigheden?
Wil je dat dan delen zodat ook andere erdoor geïnspireerd raken?

 

Met een hartelijke groet,
Karin van Toor

 

 

Tags : , ,

Gecategoriseerd in:,

Dit bericht is geschreven door Karin



Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *